Bij de touwen ging het mogelijk om woorden als opnieuw, zo vaak mogelijk en binnen de tijd.

Ik kan die woorden gehoord hebben. Toch zat de volgende klim niet in de opdracht die in mijn hoofd was ontstaan.

Voor mij eindigde de opdracht toen mijn voeten de groene mat raakten.

Mijn opdracht had een duidelijk einde

Ik klom in het touw en ging steeds verder omhoog. De eerste meters gingen goed. Daarna werd het zwaarder.

Ik wilde niet laten zien dat ik moeite had en ging door. Uiteindelijk kon ik met mijn hand het houten plafond aanraken.

“Yes”, dacht ik.

Daarna liet ik mezelf rustig zakken. Mijn voeten kwamen op de groene mat terecht. Ik liet het touw los en liep trots terug naar het bankje.

Voor mij was er niets vreemds aan wat ik deed.

Ik had de opdracht uitgevoerd.

Pas op het bankje zag ik dat de anderen nog bezig waren. Een jongen kwam naar beneden, raakte de mat en sprong direct weer het touw in.

Hij deed iets wat in mijn hoofd niet bestond.

De volgende klim was er nog niet

Om de echte opdracht te begrijpen, moest ik tijdens de uitleg al een hele reeks voor me zien.

Ik moest omhoogklimmen, het plafond aanraken en weer afdalen. Zodra ik beneden was, moest ik opnieuw beginnen. Dat moest ik blijven herhalen en ook nog zo snel mogelijk.

De eerste klim was dus niet de opdracht.

De eerste klim was alleen het begin.

In mijn hoofd zag ik dat anders. Mijn beeld stopte zodra ik weer beneden stond.

Misschien hoorde ik dat ik opnieuw moest beginnen. Alleen werd dat woord geen volgende handeling. Er ontstond geen nieuw beeld waarin ik beneden kwam, het touw weer vastpakte en opnieuw omhoogging.

Dat vervolg was er niet.

De mat betekende voor mij: klaar

Nu ik erop terugkijk, denk ik dat de groene mat ook een rol speelde.

Ik begon op de mat. Ik klom omhoog. Daarna kwam ik weer terug op dezelfde plek.

Dat voelde als een rondje dat af was.

Beginnen op de mat.
Het plafond aanraken.
Terugkomen op de mat.

Klaar.

Misschien gebruikte mijn hoofd wat ik zag om de mondelinge uitleg aan te vullen. De docent wees naar het touw en het plafond. Ik zag de route van beneden naar boven en weer terug.

Daar kon ik een duidelijke opdracht van maken.

Alleen betekende terugkomen op de mat voor de docent iets anders. Voor hem was dat het moment waarop de volgende klim begon.

We keken naar dezelfde mat, maar gaven er een ander eindpunt aan.

Je moet het vervolg al kunnen zien

Om iets opnieuw te doen, moet de eerste handeling in je hoofd nog niet echt afgelopen zijn.

Je moet weten dat beneden komen geen einde is, maar een overgang naar de volgende klim.

Dat vraagt behoorlijk veel.

Je moet de uitleg vasthouden terwijl je klimt. Je moet onthouden dat je na het plafond weer naar beneden gaat. Beneden moet je weten dat je direct opnieuw begint. Ook moet je begrijpen dat je pas stopt wanneer de tijd voorbij is.

Tijdens het klimmen was ik daar helemaal niet mee bezig.

Mijn doel was het plafond.

Hoe hoger ik kwam, hoe zwaarder het werd. Ik wilde niet opgeven. Ik wilde laten zien dat ik het kon.

Toen ik het plafond raakte, had ik mijn doel behaald.

Het vervolg kwam niet meer in mij op.

Was dat impulsief gedrag?

Van buitenaf kan mijn gedrag vreemd zijn geweest.

De docent had uitleg gegeven. De andere jongens begonnen opnieuw. Ik liep terug naar het bankje.

Misschien leek het alsof ik te snel besloot dat ik klaar was. Alsof ik niet goed nadacht over wat ik daarna moest doen.

Alleen voelde het voor mij niet als een snelle beslissing.

Ik koos niet bewust om te stoppen. Ik volgde gewoon de opdracht zoals die in mijn hoofd zat.

Er was geen tweede klim om over na te denken.

Pas toen ik de andere jongen opnieuw omhoog zag gaan, verscheen dat ontbrekende deel. Op dat moment begreep ik meteen dat ik de opdracht verkeerd had uitgevoerd.

Mijn hoofd kon het dus wel begrijpen.

Alleen had ik eerst het beeld van iemand anders nodig.

De uitleg was voorbij, maar de uitvoering moest nog beginnen

Daar zit mogelijk een probleem bij gesproken uitleg.

De woorden worden uitgesproken voordat je begint. Daarna verdwijnen ze.

Tijdens de uitvoering moet je die woorden zelf vasthouden en omzetten naar handelingen. Bij de touwen duurde dat ook nog een tijd. Ik moest eerst helemaal omhoog en daarna weer naar beneden voordat het woord opnieuw belangrijk werd.

Misschien was dat woord tegen die tijd al verdwenen.

De touwen waren er nog. Het plafond was er nog. De mat lag onder mijn voeten.

De woorden van de docent niet.

Mijn hoofd werkte verder met wat er nog wel beschikbaar was.

Een vraag had het zichtbaar kunnen maken

Wanneer de docent na zijn uitleg had gevraagd of ik het begreep, had ik waarschijnlijk ja gezegd.

Mijn opdracht was duidelijk.

Een andere vraag had misschien meer laten zien:

“Wat doe je wanneer je weer beneden bent?”

Dan had ik waarschijnlijk gezegd:

“Dan ga ik terug naar het bankje.”

Op dat moment was zichtbaar geworden dat mijn opdracht te vroeg eindigde.

Niet omdat ik weigerde om verder te gaan. Niet omdat ik geen inzet had. Mijn eindpunt lag gewoon op een andere plek.

Wat ik nu wil begrijpen

Ik vraag mij af of dit vaker gebeurt bij mensen met TOS.

Niet alleen dat een losse stap wordt gemist, maar dat daardoor ook het vervolg niet in het hoofd ontstaat.

Wanneer je de volgende stap niet hebt verwerkt, kun je hem ook niet alvast voor je zien. Je kunt er niet naartoe werken en je kunt jezelf er ook niet aan herinneren.

Voor de buitenwereld lijkt het dan alsof je niet vooruitdenkt.

Vanbinnen bestaat dat stuk van de toekomst misschien nog niet.

Bij mij bestond de volgende klim pas toen ik een andere jongen opnieuw het touw in zag springen.

Toen was het beeld meteen duidelijk.

Alleen was ik toen al te laat.

Mijn vraag aan jou

Herken je dat een opdracht voor jou, je kind, leerling of cliënt al klaar voelde, terwijl de ander verwachtte dat je nog verderging?

Waar lag het eindpunt in het hoofd?

En wat maakte uiteindelijk zichtbaar dat de opdracht daar nog niet stopte?

Ik zag de touwen voor me. Ik wist wat klimmen was en kon het plafond van de gymzaal zien. Daarmee ontstond in mijn hoofd een duidelijke opdracht: naar boven klimmen, het plafond aanraken en weer naar beneden.

Dat deed ik ook.

Pas toen ik terugliep naar het bankje zag ik dat de anderen opnieuw omhooggingen. Je moest blijkbaar zo snel en zo vaak mogelijk het plafond aanraken.

Dat hele deel had ik gemist.

Misschien had ik de woorden van de docent niet gehoord. Het kan ook zijn dat ik ze wel hoorde, maar dat de betekenis ervan niet goed in mijn hoofd terechtkwam.

Een woord kan bekend klinken

Een kind kan een woord al vaak hebben gehoord. Het kan dat woord zelfs zelf gebruiken. Voor de omgeving lijkt het dan alsof het kind begrijpt wat het betekent.

Toch hoeft dat niet zo te zijn.

Neem het woord opnieuw.

Ik wist waarschijnlijk best dat opnieuw zoiets betekende als: nog een keer. Als iemand mij los had gevraagd wat het woord betekende, had ik misschien het juiste antwoord gegeven.

Maar tijdens de uitleg moest ik meer doen dan alleen het woord herkennen.

Ik moest begrijpen dat ik na het afdalen niet klaar was. Ik moest beneden meteen het touw opnieuw vastpakken en weer omhoogklimmen. Daarna moest ik hetzelfde nog een keer doen. En nog een keer, totdat de tijd voorbij was.

Het woord opnieuw moest dus onderdeel worden van een hele reeks.

In mijn hoofd stopte de reeks na één klim.

Ik klom omhoog.
Ik raakte het plafond aan.
Ik ging naar beneden.
De opdracht was klaar.

Er was geen volgend beeld.

De woorden klonken eenvoudig

Hetzelfde geldt voor zo vaak mogelijk.

Dat zijn woorden die bekend klinken. Toch is de betekenis behoorlijk ingewikkeld.

Het ging bij de opdracht niet alleen om klimmen. Het aantal keren telde. Ik moest begrijpen dat één keer omhooggaan slechts het begin was. Ik moest zo snel mogelijk naar boven en naar beneden, zodat ik binnen de beschikbare tijd zoveel mogelijk klimmen kon maken.

Daarvoor moest ik tijd, snelheid en herhaling samenbrengen.

Misschien waren die woorden voor mij nog niet goed gevuld.

Een woord krijgt betekenis door wat je ermee meemaakt. Eerst is het alleen een geluid. Later komt er een beeld, een ervaring of een gevoel bij. Hoe vaker je het woord in verschillende situaties tegenkomt, hoe groter de betekenis wordt.

Bij een woord als touw gaat dat vrij makkelijk. Je kunt een touw zien en aanraken. Je weet hoe het voelt en wat je ermee kunt doen.

Bij opnieuw ligt dat anders.

Je kunt het niet vastpakken. Je ziet het woord zelf nergens in de gymzaal hangen. Je moet aan de hand van de situatie begrijpen wat opnieuw moet gebeuren, wanneer je opnieuw moet beginnen en wanneer je uiteindelijk mag stoppen.

Misschien had ik daar op dat moment nog geen volledig beeld bij.

Een eigen betekenis

Dat betekent niet dat het woord helemaal leeg was.

Mijn hoofd kan er een eigen betekenis aan hebben gegeven die in veel situaties goed genoeg werkte.

Opnieuw betekende misschien: nog een keer als iemand dat vraagt.

Zo snel mogelijk betekende misschien: niet treuzelen.

Binnen de tijd betekende misschien dat de docent ergens een klok bijhield, zonder dat dit iets veranderde aan wat ik zelf moest doen.

Met zulke betekenissen kun je een zin voor een deel volgen. Het valt pas op wanneer de opdracht vraagt om een preciezer begrip.

Bij de touwen was het verschil groot.

De andere jongens voerden een conditietest uit. Ik voerde één klimopdracht uit.

We zaten in dezelfde gymzaal. We zagen dezelfde touwen en hoorden waarschijnlijk dezelfde docent. Toch ontstond er in mijn hoofd een andere opdracht.

Voor mij was de opdracht klaar

Voor de docent kon het lijken alsof ik niet had opgelet. Of dat ik de opdracht niet serieus nam.

Zelf was ik juist trots.

Ik had alles gegeven om dat plafond te kunnen aanraken. Toen dat lukte, zakte ik rustig naar beneden en liep tevreden terug naar mijn plek. Voor mijn gevoel had ik de opdracht voltooid.

Daarom sloeg mijn trots ook zo snel om in schaamte toen ik zag dat de anderen doorgingen.

Ik ontdekte niet alleen dat ik iets verkeerd had gedaan. Ik ontdekte dat de opdracht die in mijn hoofd zo duidelijk was, blijkbaar nooit de volledige opdracht was geweest.

Een controlevraag zegt niet altijd genoeg

Een vraag als:

Weet je wat opnieuw betekent?

had dit waarschijnlijk niet opgelost.

Misschien had ik gewoon geantwoord:

Nog een keer.

Dat antwoord zou goed hebben geklonken. Toch zat dat nog een keer niet in de opdracht die ik voor me zag.

Een andere vraag had meer laten zien:

Wat doe je wanneer je weer beneden bent?

Dan had ik waarschijnlijk gezegd dat ik terug naar het bankje zou lopen.

Op dat moment was duidelijk geworden dat mijn eindpunt ergens anders lag dan dat van de docent.

Mijn vraag

Daarom vraag ik mij af hoeveel woorden kinderen met TOS kennen, zonder dat de volledige betekenis op het juiste moment beschikbaar is.

Een woord kan bekend klinken. Het kan zelfs goed worden uitgelegd. Toch kan de betekenis in een langere zin wegvallen, te klein zijn of anders worden ingevuld.

Het kind hoort dan niet zomaar niets.

Het maakt met de betekenis die het heeft een eigen versie van de opdracht. Die versie kan logisch en volledig voelen, totdat de werkelijkheid laat zien dat er iets ontbreekt.

Herken je dit?

Dat een kind een woord duidelijk kende, maar tijdens een opdracht toch iets anders bleek te begrijpen?

En welk woord was dat?

De docent gaf een mondelinge instructie. Voor mij was duidelijk wat ik moest doen: omhoogklimmen, het plafond aantikken en weer naar beneden.

Pas toen ik terug op het bankje zat, zag ik dat de anderen opnieuw naar boven klommen. Je moest het blijkbaar zo snel en zo vaak mogelijk doen. Dat deel had ik gemist.

Maar waarom bleef het ene deel wel hangen en het andere deel niet?

Misschien heeft dat te maken met de woorden waar ik wel en geen beeld van kon maken.

Het woord ‘jij’

Stel dat de docent zei:

“Jij klimt straks zo snel mogelijk omhoog.”

Bij het woord jij weet ik dat het over mij gaat. Misschien ontstaat er zelfs een beeld van mezelf, alsof ik voor een spiegel sta of mezelf van een afstand bekijk.

Ik ben degene die iets moet doen.

Dat deel is duidelijk.

Het woord ‘klimmen’

Bij klimmen krijg ik direct een beeld.

Ik zie mezelf bijvoorbeeld in een boom klimmen. Handen om een tak. Voeten zoeken naar houvast. Mijn lichaam gaat omhoog.

In de gymzaal hing geen boom, maar er hingen wel touwen. Mijn hoofd kon het bestaande beeld aanpassen aan wat ik voor me zag.

Klimmen werd klimmen in een touw.

Daar hoefde ik niet lang over na te denken.

Het woord ‘plafond’

Bij plafond kan eerst het plafond van onze woonkamer of mijn slaapkamer opkomen.

Maar de docent wees omhoog. Misschien keek ik daardoor zelf ook naar boven en zag ik het houten plafond van de gymzaal.

Het beeld werd meteen concreet.

Ik zag het touw.
Ik zag het plafond.
Ik wist dat ik omhoog moest.

Daarmee was er al een groot deel van een opdracht ontstaan.

Maar wat zie je bij ‘zo vaak mogelijk’?

Daar wordt het lastiger.

Wat voor beeld hoort bij:

zo snel mogelijk
opnieuw
zo vaak mogelijk
binnen een bepaalde tijd

Dat zijn geen voorwerpen waar je naar kunt kijken.

Bij opnieuw moet je begrijpen dat de handeling na het afdalen weer van voren af aan begint.

Bij zo vaak mogelijk moet je niet één klim zien, maar een reeks. Omhoog, omlaag, omhoog, omlaag.

Bij zo snel mogelijk moet je niet alleen begrijpen wat je doet, maar ook in welk tempo.

Bij binnen een bepaalde tijd moet je weten dat ergens een klok loopt en dat de opdracht pas stopt wanneer die tijd voorbij is.

Daarvoor is één plaatje niet genoeg.

Je hebt een filmpje nodig.

Misschien was mijn filmpje te kort

Het filmpje in mijn hoofd zag er waarschijnlijk ongeveer zo uit:

1. Ik pak het touw.

2. Ik klim omhoog.

3. Ik raak het plafond aan.

4. Ik zak naar beneden.

5. Ik ben klaar.

Dat filmpje klopte voor een deel.

Alleen stopte het te vroeg.

Er had nog iets achter moeten komen:

6. Ik begin opnieuw.

7. Ik klim weer omhoog.

8. Ik blijf dit zo snel mogelijk herhalen.

9. Ik stop wanneer de tijd voorbij is.

Die beelden stonden niet in mijn interne filmpje.

Ik weet niet of de docent die woorden heeft uitgesproken en ik ze niet goed heb verwerkt. Misschien was mijn aandacht al bij de touwen en het plafond. Misschien kon ik de woorden wel horen, maar hadden ze op dat moment te weinig betekenis.

Wat ik wel weet, is dat ik geen leeg stuk voelde.

Mijn filmpje eindigde gewoon bij beneden komen.

Luisterde ik nog wel naar de docent?

Misschien keek ik tijdens de uitleg al naar de touwen.

Dat kan van buitenaf op afleiding lijken. De docent praat en ik kijk ergens anders naar.

Maar misschien probeerde ik de uitleg juist te begrijpen.

Ik hoorde het woord plafond en keek naar boven. Ik hoorde klimmen en bekeek het touw. Mijn hoofd koppelde de woorden aan wat ik zag.

Alleen ging de docent ondertussen verder.

Terwijl ik het ene beeld aan het maken was, volgden alweer nieuwe woorden. Woorden over snelheid, tijd en herhaling.

Misschien liep mijn beeldvorming achter op de gesproken uitleg.

Of misschien kreeg het beeld zoveel aandacht dat de rest van de zin minder goed binnenkwam.

Concrete woorden krijgen meer gewicht

Mijn hoofd kan de concrete woorden daardoor zwaarder hebben laten wegen.

Touw was zichtbaar.
Plafond was zichtbaar.
Klimmen kon ik voor me zien en uitvoeren.

Zo vaak mogelijk was niet zichtbaar.
Binnen de tijd was niet zichtbaar.
Opnieuw bestond pas nadat de eerste klim klaar was.

Mijn brein maakte met de meest duidelijke onderdelen een logisch geheel.

Dat geheel was sterk genoeg om mee te kunnen handelen.

Is dat beelddenken?

Ik weet niet of iedereen met TOS een beelddenker is. Dat wil ik ook niet beweren.

Ik kijk nu naar mijn eigen ervaring.

Bij mij lijken beelden, patronen en wat ik in de ruimte zie veel houvast te geven. Tegelijk kan gesproken taal snel verdwijnen. Zeker wanneer een uitleg uit meerdere stappen, voorwaarden of abstracte begrippen bestaat.

De vraag is daarom niet alleen:

“Welke woorden hoorde ik?”

De vraag is ook:

“Welke beelden ontstonden er bij die woorden?”

En misschien nog belangrijker:

“Bij welke woorden ontstond helemaal niets?”

Geen onwil

Mijn hoofd probeerde de opdracht niet eenvoudiger te maken omdat ik geen zin had.

Ik besloot ook niet om een deel van de uitleg te negeren.

Met wat wel binnenkwam, bouwde mijn brein een uitvoerbaar plan.

Dat is ergens ook een kracht. Ik kon snel een situatie bekijken, er betekenis aan geven en in actie komen.

Het probleem zat in het deel dat ontbrak.

Niet alleen in mijn beeld, maar ook in mijn besef dat mijn beeld nog niet volledig was.

Mijn vraag aan jou

Van welke woorden maak jij, je kind, leerling of cliënt direct een beeld?

En welke woorden blijven leeg of vaag?

Denk bijvoorbeeld aan:

totdat
opnieuw
straks
ondertussen
behalve
zo snel mogelijk

Misschien wordt een opdracht pas echt duidelijk wanneer we niet alleen vragen wat iemand heeft gehoord, maar ook wat iemand voor zich ziet.

De docent gaf uitleg. Ik zag vier dikke touwen, groene matten en het houten plafond. In mijn hoofd was de opdracht duidelijk: omhoogklimmen, het plafond aanraken en weer naar beneden.

Dat deed ik.

Met veel moeite raakte ik het plafond aan. Ik liet mezelf rustig zakken, kwam met mijn voeten op de mat en liep trots terug naar het bankje.

Daar zag ik dat de anderen nog steeds bezig waren.

Een jongen kwam naar beneden, raakte de mat en klom meteen opnieuw omhoog. Toen pas begreep ik dat we zo snel en zo vaak mogelijk het plafond moesten aanraken.

Dat hele deel van de opdracht had ik gemist. Mijn trots sloeg om in schaamte.

Ik wist niet dat ik iets niet wist

Dat vind ik achteraf misschien nog wel het opvallendste.

Tijdens de uitleg voelde ik geen twijfel. Ik dacht niet: volgens mij mis ik een deel. Ik dacht ook niet: laat ik eerst even kijken wat de anderen doen.

Voor mij was de opdracht rond.

Touw. Klimmen. Plafond aantikken. Weer naar beneden.

Daar zat geen zichtbaar gat tussen. Mijn hoofd gaf mij geen waarschuwing dat er nog informatie ontbrak.

Pas toen ik op het bankje zat en naar de anderen keek, botste mijn beeld met wat er werkelijk van ons werd gevraagd.

Tot dat moment bestonden er voor mij geen twee mogelijke opdrachten. Er was maar één opdracht. De opdracht die in mijn hoofd was ontstaan.

Welke woorden kwamen bij mij binnen?

Ik weet niet meer wat de docent precies heeft gezegd. Die woorden zijn weg. Wat ik nog wel voor me zie, zijn de touwen, de matten, het bankje en de muren van de gymzaal.

Misschien bleven vooral de woorden hangen waar ik een duidelijk beeld van kon maken.

Bij het woord klimmen zie ik mezelf ergens omhooggaan. Misschien eerst in een boom. Daarna past mijn hoofd dat beeld aan op wat ik voor me zie: de touwen in de gymzaal.

Bij plafond zie ik iets boven mij. Ik kan omhoogkijken en het plafond van de gymzaal zien.

Maar wat zie je bij:

zo snel mogelijk
opnieuw
zo vaak mogelijk
binnen een bepaalde tijd

Dat zijn geen losse plaatjes. Daarvoor moet je een langere film maken. Je moet begrijpen dat je na het afdalen weer opnieuw begint. Je moet snelheid koppelen aan de uitvoering. Je moet weten dat er ergens een tijd loopt en dat je pas stopt wanneer die tijd voorbij is.

Misschien is juist dat deel niet goed in mijn beeld terechtgekomen.

Mijn hoofd maakte de opdracht zelf af

Mijn hoofd had wel genoeg informatie om iets van de uitleg te maken.

Ik zag een touw. Ik zag het plafond. De docent wees omhoog. Ik wist wat klimmen was.

Daarmee kon ik een logische opdracht bouwen.

Omhoog. Plafond aanraken. Naar beneden. Klaar.

Dat was geen bewuste gok. Ik koos niet uit verschillende mogelijkheden. Mijn hoofd maakte met de informatie die wel binnenkwam één geheel.

Dat geheel voelde volledig.

Misschien werkt het vaker zo bij TOS. Een deel van de gesproken informatie komt binnen. Een ander deel wordt minder goed verwerkt. Het hoofd gebruikt vervolgens de omgeving, eerdere ervaringen en eigen logica om de ontbrekende stukken in te vullen.

Het resultaat kan heel overtuigend voelen.

Daarom zegt ‘heb je het begrepen?’ zo weinig

Stel dat de docent mij voor het klimmen had gevraagd:

“Heb je het begrepen?”

Dan had ik waarschijnlijk ja gezegd.

Niet om mijn onzekerheid te verbergen. Niet omdat ik van de uitleg af wilde zijn. Ik dacht oprecht dat ik wist wat ik moest doen.

De vraag controleert alleen of iemand zelf het gevoel heeft dat de uitleg duidelijk is. De vraag laat niet zien wat er precies in het hoofd is ontstaan.

Een andere vraag had misschien meer duidelijk gemaakt:

“Wat ga je zo doen?”

Dan had ik kunnen zeggen:

“Ik klim omhoog, raak het plafond aan en kom weer naar beneden.”

De docent had dan vóór de opdracht kunnen horen dat snelheid en herhaling in mijn beeld ontbraken.

Dat had mij mogelijk de verwarring en schaamte op het bankje bespaard.

Mijn vraag

Daarom blijf ik bij deze stelling:

Iemand met TOS kan een deel van gesproken informatie missen zonder het missen zelf te ervaren. Het hoofd maakt met wat wel binnenkomt een logisch geheel. Dat geheel kan volledig voelen, terwijl een belangrijk deel van de betekenis ontbreekt.

Ik weet nog niet of dit voor meer mensen met TOS zo werkt. Het is mijn ervaring en een mogelijke verklaring die ik verder wil onderzoeken.

Herken je dit?

Dat jij, je kind, leerling of cliënt zeker wist wat de bedoeling was, maar tijdens of na de uitvoering ontdekte dat er toch iets ontbrak?

En wat gebeurde er toen iemand vroeg: “Heb je het begrepen?” Was het antwoord op dat moment ook echt ja?

Ik neem zijn uitleg niet zomaar over. Veel van zijn kennis komt uit de jaren tachtig en negentig en niet alles is wetenschappelijk aangetoond. Toch raakte het begrip desoriëntatie iets wat ik uit mijn eigen leven herken.

Daaruit ontstond deze stelling:

Bij TOS kan een deel van gesproken informatie wegvallen zonder dat iemand bewust merkt dat er iets ontbreekt. Het brein gebruikt wat wél binnenkomt, samen met beelden, context en eerdere ervaringen, om een logisch geheel te vormen. Dat geheel kan compleet voelen, terwijl een belangrijk deel van de bedoelde betekenis ontbreekt.

Dit is geen vastgestelde conclusie. Het is een mogelijke verklaring die ik verder wil onderzoeken.

De afbeelding hieronder laat zien wat er mogelijk in mijn hoofd gebeurde.

De touwen in de gymzaal

In mijn boek Mijn leven met TrOtS beschrijf ik een selectiedag voor een opleiding. We zaten op een bankje in een gymzaal. Voor ons hingen vier dikke touwen vanaf het plafond. Een docent gaf mondeling uitleg en wees naar de touwen en naar boven.

In mijn hoofd was de opdracht duidelijk.

Ik moest in het touw klimmen, het plafond aanraken en weer naar beneden gaan.

Toen ik aan de beurt was, begon ik vol overtuiging. Het klimmen werd steeds zwaarder, maar uiteindelijk kon ik het plafond aantikken. Trots liet ik mezelf weer zakken. Ik stapte op de mat en liep terug naar het bankje.

Daar keek ik naar de anderen.

Zij waren nog bezig.

Een jongen kwam naar beneden, raakte de mat en begon direct opnieuw te klimmen. Toen begreep ik dat ik een belangrijk deel van de instructie had gemist. We moesten zo vaak en zo snel mogelijk omhoog en omlaag klimmen.

Mijn trots sloeg om in verwarring en schaamte.

Voor mij was het geen halve opdracht

Ik herinner mij de gesproken uitleg nauwelijks. Wat ik nog wel voor me zie, zijn de touwen, de matten, het bankje en de muren van de gymzaal.

Misschien bleven vooral de woorden hangen waar ik direct een beeld van kon maken:

• jij;

• klimmen;

• touw;

• plafond.

Woorden over snelheid, herhaling, volgorde en tijd zijn veel moeilijker zichtbaar te maken. Denk aan:

• opnieuw;

• zo vaak mogelijk;

• totdat;

• binnen een bepaalde tijd.

Misschien keek ik tijdens de uitleg al naar de touwen en het plafond. Mijn hoofd bouwde met de woorden die wel binnenkwamen en met wat ik zag een logisch plaatje.

Dat plaatje voelde compleet.

Ik dacht dus niet:

Ik heb een deel van de uitleg gemist.

Ik dacht:

Ik weet wat ik moet doen.

Dat verschil is belangrijk. Voor de docent kon het eruitzien alsof ik niet goed had geluisterd of de opdracht te snel uitvoerde. Voor mij was er op dat moment geen reden om iets te vragen. Ik was ervan overtuigd dat ik de opdracht begreep.

Wat gebeurt er vóór het gedrag?

Bij kinderen met TOS wordt regelmatig gedrag gezien dat lijkt op impulsiviteit, onoplettendheid of ADHD:

• te snel beginnen;

• een opdracht anders uitvoeren;

• afdwalen tijdens uitleg;

• niet alle stappen uitvoeren;

• zomaar iets invullen;

• onrustig worden wanneer iets niet lukt.

Misschien begint een deel van dat gedrag al tijdens het verwerken van de taal.

Een aantal woorden komt binnen. Andere woorden krijgen minder betekenis of vallen weg. Het hoofd probeert toch samenhang te maken. Vervolgens gaat het kind handelen vanuit de werkelijkheid die in zijn hoofd is ontstaan.

Dat kan een verkeerde interpretatie zijn, maar voor het kind voelt die niet verkeerd.

De kracht die hieronder kan zitten

Het hoofd doet ondertussen iets bijzonders. Het probeert met beperkte informatie toch een bruikbaar geheel te bouwen.

Daar kunnen ook sterke kanten onder zitten:

• snel beelden vormen;

• verbanden leggen;

• context gebruiken;

• praktisch denken;

• snel tot handelen komen;

• creatieve oplossingen bedenken.

Het probleem ontstaat wanneer het gevormde beeld afwijkt van wat de ander bedoelde en niemand dat verschil op tijd ziet.

Dan krijgt het kind te horen:

“Je hebt alweer niet geluisterd.”

Terwijl het kind misschien oprecht denkt:

“Maar ik deed precies wat jij vroeg.”

Dit wil ik samen onderzoeken

De komende weken wil ik op deze plek verder kijken naar vragen als:

• Welke woorden roepen wel of geen beeld op?

• Kan een bekend woord voor iemand met TOS een andere betekenis hebben?

• Hoe ontstaan begrippen als tijd, voorwaarden en gevolgen?

• Kan een onvolledig beeld leiden tot gedrag dat impulsief lijkt?

• Waarom wordt onrust soms pas later op de dag zichtbaar?

• Wat gebeurt er wanneer gesproken taal visueel wordt gemaakt?

Mijn doel is om ervaringen, praktijkkennis en onderzoek bij elkaar te brengen. Uiteindelijk wil ik deze inzichten gebruiken voor een laagdrempelig online programma voor kinderen, jongeren en volwassenen met TOS.

Een omgeving waarin je ontdekt hoe je eigen hoofd werkt, welke informatie bij jou blijft hangen en hoe je zelf kunt controleren of jouw beeld compleet is.

Mijn vraag aan jou

Herken je dit bij jezelf, je kind, leerling of cliënt?

Dat iemand vol overtuiging aan een opdracht begon en pas tijdens of na de uitvoering ontdekte dat een belangrijk deel van de informatie niet was binnengekomen?

Vertel bij je reactie eventueel:

• welke leeftijd iemand had;

• wat er werd gevraagd;

• wat diegene dacht dat de bedoeling was;

• wanneer duidelijk werd dat er iets ontbrak;

• hoe diegene daarop reageerde.

Ervaringen zijn nog geen wetenschappelijk bewijs. Ze kunnen wel zichtbaar maken welke vragen verder onderzocht moeten worden.

Jullie hebben de afgelopen tijd de stukjes zien voorbijkomen. Nu is het zover. Het boek is er, en sinds vorige week ligt het ook bij anderen. Mensen zijn het gaan bestellen en lezen.

En dat is spannender dan ik had verwacht. Mijn verhaal, dat jarenlang binnen bleef omdat ik er de woorden niet voor had, ineens in andermans handen. Steeds kwam die ene gedachte terug: stel dat ze het niks vinden. Wat dan?

Ik pakte dozen in aan de keukentafel, plakte adres na adres, en bij elk pakket ging er een klein stukje van mij mee de deur uit.

Toen kwamen de eerste reacties.

En die deden me goed. Meer dan ik had verwacht. Mensen die zich herkenden. Mensen die iets voelden bij een moment dat ik zelf jaren met me meedroeg. Dat is precies waarvoor ik het schreef, en toch overvalt het je als het echt gebeurt.

Eén ding heb ik jullie nog niet verteld: dat je het boek nu ook echt kunt bestellen. Bij deze dus. Je vindt het boek en het verhaal eromheen op mijn site: albertneef.nl

En heb je het al gelezen, en deed het je iets? Laat dan een paar eerlijke zinnen achter op mijn site, bij “Wat lezers zeggen”. Ik verzamel ze daar, want iemand die twijfelt of dit boek iets voor hem is, gelooft een andere lezer eerder dan mij. Reageren hieronder mag natuurlijk ook, en wat ik misschien nog wel het leukst vind zijn reacties op social. Deel je iets, dan reageer ik sowieso. Beloofd.

Neem je het mee op vakantie of ben je er nog niet aan toe? Geen enkele haast. Lees op je eigen tempo. Ik hoor het wel als je zover bent.

Dank je wel dat jullie er zijn.

Albert

Ik staar naar mijn beeldscherm.

Het scherm straalt de kleuren van de website van TOS & Jij in mijn gezicht. Ik beweeg mijn vingers boven het toetsenbord, aarzel, typ iets, lees het terug. Klopt dit? Nee. Opnieuw.

Op de achtergrond een stemmetje: Albert, de mensen op de wachtlijst moeten een speciale toegang krijgen tot de webshop. En een ander stemmetje: Ja, daar ben ik toch mee bezig.

Na de zoveelste testpoging raak ik gefrustreerd. Niet boos, niet wanhopig — gewoon dat soort lage wrijving dat je krijgt als iets niet wil dat jij wilt dat het wil. Even later is het er. Het werkt. De website staat klaar voor de voorverkoop. De wachtlijst heeft een mail ontvangen.

En toch maakt dit mij nerveus.

Ik ben geen verkoper. Ik ben een bouwer. Dat staat ook in de eerste alinea van mijn boek, en ik schrijf het hier opnieuw op omdat het de kern is van waarom dit moment zo ongemakkelijk voelt: het bouwen is klaar. Nu moet het iets anders worden.

Ik ben op mijn best als er iets gemaakt moet worden. Een systeem, een structuur, een oplossing voor een probleem dat er nog niet uitkomt als een probleem maar waar ik de contouren van al zie. Zet mij op een podium om te praten over AI, over onderwijs, over hoe TOS werkt — dan stroomt het. Dan heb ik de logica aan mijn kant.

Maar verkopen gaat niet over logica. Verkopen gaat over taal. Over overtuigen, over timing, over het ongeschreven gevoel dat iemand op precies het juiste moment het juiste woord krijgt. Dát is al mijn hele leven het moeilijkste terrein.

TOS staat voor taalontwikkelingsstoornis. De naam suggereert iets over spraak, over uitspreken, over de school van vroeger. En het gaat ook daarnaar. Maar voor mij heeft het altijd een breder effect gehad: de kloof tussen wat er in mijn hoofd is — compleet, helder, kloppend — en wat er uitkomt in de buitenwereld. Die kloof is het grootst precies op de momenten dat de druk het hoogst is. Op een podium met structuur valt het mee. In het informele, in het sociale, in het verkopen van mezelf — daar klapt het mechanisme het liefst.

En nu staat er een boek. 63.000 woorden over precies dit.

Ik heb maanden gezeten aan het schrijven, maar ook aan het bouwen van de omgeving eromheen. De webshop, de wachtlijst, de mails, de website. Dat deel voelde vertrouwd. Ik kon het testen, aanpassen, opnieuw proberen. Techniek heeft dat fijne eigenschap: als het fout gaat, zie je het. Je kunt het debuggen.

Mensen debuggen niet.

Een mail die je verstuurt naar tweehonderd mensen op een wachtlijst — die gaat weg, en dan wacht je. Je weet niet of de zin die jij hebt geschreven bij hen landt zoals jij het bedoelde, of dat er ergens in het scharnier tussen jouw woorden en hun lezing iets verschuift. Dat oncontroleerbare is precies wat mij nerveus maakt. Niet het boek. Het boek is af. Het boek is wat het is.

Het nerveuze zit in het moment dat ik de bouwer achter me moet laten en de verkoper naar voren moet schuiven. En dat lukt me nooit volledig. Ik doe het altijd een beetje schoorvoetend, een beetje dwars, een beetje met de neiging om tussendoor terug te lopen naar de bouwplek om nog iets te verbeteren.

Toch is de voorverkoop begonnen.

Niet omdat ik nu ineens comfortabel ben met verkopen. Maar omdat het boek er moest zijn, en als het er is, moet het ook de wereld in. Dat is de logica. En logica snap ik.

Voor wie het wil bestellen: de link staat in de reacties onder de LinkedIn-post van gisteren, of je vindt hem via https://albertneef.nl

Ik heb jarenlang een rol gespeeld zonder dat ik het zelf doorhad. Een rol van de man die alles wist, die mensen kon lezen en die altijd een antwoord klaar had. De werkelijkheid was een stuk rommeliger.

Nu ik de laatste hand leg aan de 288 pagina’s van mijn boek ‘Mijn leven met TrOtS’, kom ik deze passage weer tegen. Het is voor mij de kern van waarom ik dit boek ben gaan bouwen:

Voordat ik aan mijn persoonlijke ontwikkeling begon, leefde ik in een bubbel. Ik was voornamelijk op mezelf, maar stikte van de twijfels over mijn kwaliteiten en gedrag. Toch vertelde ik mezelf dat ik barstte van het zelfvertrouwen. Op verjaardagen en met vrienden had ik het hoogste woord. Ik heb zelfs een keer met droge ogen tegen Gerjanne gezegd dat ik geweldige mensenkennis had. Dat ik precies kon lezen wat mensen dachten. Jaja… De werkelijkheid was dat ik mezelf niet eens kende.

Dit schrijven was niet makkelijk, maar wel nodig. Ik wilde geen gepolijst verhaal, maar een eerlijke terugblik op die bubbel en hoe die uiteindelijk barstte.

Het manuscript is nu definitief klaar voor de drukker. We gaan voor een kwaliteit die staat als een huis: full colour, luxe papier en een omslag die tegen een stootje kan. Geen vluchtig boekje, maar een verhaal van 288 pagina’s dat nu echt vorm begint te krijgen.

De wachtlijst krijgt de primeur
Ik laat straks 500 exemplaren drukken. De teller van de wachtlijst staat nu op 156! Omdat ik de controle wil houden en de mensen die al langer wachten wil belonen, krijgt alleen de wachtlijst de echte primeur:

• De link: Alleen mensen op de lijst krijgen als allereerste de geheime bestellink.

• De deal: Zij betalen de Early Bird prijs van € 19,95 (excl. verzendkosten).

• De rest: Zodra de publieke preorder start, gaat de prijs op de site naar € 22,50.

Wil je niet alleen meelezen, maar ook zeker zijn van een exemplaar uit de eerste druk tegen de scherpste prijs?

Zorg dan dat je op de lijst staat via https://www.albertneef.nl.

Tot hij zei: “Albert, ik snapte er niets van. Mijn broertje ook niet. Ik kon het simpelweg niet volgen.”

Op dat moment lachte ik het weg. Ik hield mijn masker op, zoals ik dat zo vaak deed. Maar vanbinnen voelde het als kortsluiting. Kutzooi, wat is er nu weer mis?

Nu weet ik dat het geen domheid was, maar mijn TOS. Mijn brein werkt op een andere programmeertaal. In mijn hoofd klopte de logica, maar de ‘output’ naar papier liep vast.

Ik schrijf dit boek voor iedereen die dat gevoel kent: dat je motor op volle toeren draait, maar je de kracht niet op de weg krijgt. Voor de mensen die klaar zijn met pleasen en hun eigen gebruiksaanwijzing willen ontdekken.

De teller voor de wachtlijst staat inmiddels op 69. Mijn doel is om de 100 aan te tikken voordat de cover definitief is.

Wil jij ook op de hoogte blijven van de voorverkoop?

Meld je hier aan voor de wachtlijst en blijf op de hoogte van de voorverkoop: https://tosenjij.nl/boek

Dat is geen makkelijke zin om op te schrijven, maar het is wel hoe het voor mij lange tijd voelde.

Niet altijd. Ook niet overal. Maar wel op momenten waarop iets voor anderen heel normaal leek te gaan en ik vanbinnen vastliep. In gesprekken bijvoorbeeld. Of wanneer ik snel moest reageren. Of wanneer ik precies wist wat ik bedoelde, maar het er niet uitkwam.

Dat is een vreemde plek om te zitten. Want aan de buitenkant lijkt er vaak weinig aan de hand.

Maar vanbinnen voelt het anders.

Alsof je nét een stap achterloopt. Alsof je steeds moet zoeken naar iets wat er eigenlijk al is, maar waar je op dat moment niet bij kunt.

Ik heb dat lange tijd bij mezelf gezocht. Ik dacht dat ik beter moest opletten. Dat ik meer mijn best moest doen. Dat ik sneller moest denken.

Totdat ik erachter kwam dat het geen kwestie was van dom zijn.

Er speelde iets anders.

En dat besef kwam niet in één keer. Dat ontstond langzaam, tijdens de afgelopen jaren waarin ik bezig was met persoonlijke ontwikkeling. Ik ging niet op zoek naar taalontwikkelingsstoornis (TOS). Ik ging op zoek naar mezelf. Maar ergens in dat proces begon ik dingen anders te zien.

Situaties die ik eerst als falen zag, kregen een andere betekenis. Niet omdat ze ineens verdwenen waren, maar omdat ik begon te begrijpen wat eronder zat.

Dat gaf rust.

Niet omdat alles opgelost was, maar omdat ik mezelf minder ging veroordelen. Omdat ik zag dat wat ik ervaar, niet iets is wat ik “fout doe”, maar iets wat bij mij hoort.

En misschien is dat wel de belangrijkste verandering geweest.

Dat ik anders naar mezelf ben gaan kijken.

Dit boek is daar uiteindelijk uit ontstaan. Niet omdat ik een boek wilde schrijven, maar omdat ik merkte dat er dingen zijn die ik zelf heb moeten uitzoeken, waar anderen misschien ook iets aan kunnen hebben.

Niet als oplossing. Maar als herkenning.

Ik ben nu bezig met de laatste stappen richting publicatie.

Wil je op de hoogte blijven wanneer de voorverkoop start, dan kun je je hier aanmelden voor de wachtlijst:

👉 https://tosenjij.nl/boek

Ik ben bezig met het schrijven van een boek. Niet omdat ik schrijver ben, maar omdat ik mezelf wilde uitdagen.

De afgelopen vier jaar ben ik intensief bezig geweest met persoonlijke ontwikkeling. Niet vanuit een strak plan, maar omdat mijn lichaam aangaf dat er iets niet klopte. Zelf wist ik namelijk niet wat dat was. Tijdens dat proces begon ik steeds meer te merken dat er meer potentie in mij zat dan ik jarenlang had gedacht. Mijn zelfbeeld werd positiever, ik werd zelfverzekerder en ik begon anders naar mezelf te kijken.

En ergens in dat proces gebeurde er iets wat ik niet had verwacht. Taalontwikkelingsstoornis (TOS) kwam niet opnieuw in beeld, want bekend was het voor mij eigenlijk nooit echt. Onbewust was het er natuurlijk al wel, maar ik had het nooit zo gezien of begrepen. Juist door mijn persoonlijke ontwikkeling begon ik anders te kijken naar de dingen waar ik altijd tegenaan liep.

Tekortkomingen die ik jarenlang als domheid had gezien, bleken helemaal geen domheid te zijn, maar onderdeel van TOS. Het constante vertalen in mijn hoofd. Het zoeken naar woorden. Het gevoel dat er meer in zit, maar dat het er niet altijd uitkomt zoals je wilt. Langzaam begon ik te begrijpen dat wat ik altijd als falen of tekort had gezien, in een ander licht mocht komen te staan.

Wat eerst voelde als een tekort, begon langzaam te veranderen. Niet omdat het weg was, maar omdat ik het anders begon te begrijpen. Daar zat voor mij de omslag. Ik ontdekte dat persoonlijke ontwikkeling voor mij niet alleen ging over beter worden in wat al vanzelf gaat, maar juist over leren begrijpen hoe ik in elkaar zit. Alsof ik in de afgelopen jaren beetje bij beetje mijn eigen handleiding heb leren lezen. En misschien nog belangrijker: accepteren dat die handleiding nu eenmaal anders is.

Dit boek is daaruit ontstaan. Niet als doel, maar als gevolg. Van vier jaar zoeken, proberen, vastlopen, opnieuw beginnen en langzaam dingen gaan zien die ik eerder niet zag.

Ik schrijf dit boek niet omdat ik de antwoorden heb, maar omdat ik inzichten heb opgedaan die mij rust in mijn hoofd hebben gegeven, minder stress en een positiever zelfbeeld. Daardoor ben ik ook zekerder geworden. Ik hoop dat dit boek ook bij jou iets in beweging zet. Misschien herken je jezelf in bepaalde stukken, misschien ook niet. Maar als het je helpt om anders te kijken naar hoe jij denkt, voelt of reageert, dan is dat voor mij al waardevol.

Ik ben nu bezig met de laatste stappen richting publicatie.

Wil je op de hoogte blijven wanneer de voorverkoop start, dan kun je je hier op de wachtlijst zetten: https://tosenjij.nl/boek

Ik was een jaar of tien toen dit over mij werd geschreven. In een officieel rapport. Door mijn juf.

De volledige zin luidde: “Albert heeft meer problemen met taal dan je in eerste instantie denkt. Hij weet dat namelijk heel goed te camoufleren. Hij wil niet laten merken dat het moeilijk voor hem is. En dan vervalt Albert in stoer doen.”

Een paar jaar later schreef de logopediste: “Albert vindt het moeilijk om zijn gedachten onder woorden te brengen. Hij kan de juiste woorden niet vinden, de zinnen niet goed vormen en de juiste volgorde in zijn verhalen niet goed aanbrengen.”

En: “Hij is geneigd om te zeggen: laat maar.”

Ik las deze rapporten pas als volwassene terug. Tientallen jaren later.

Wat me het meest raakte was niet wat erin stond. Het was het besef dat die juffen het zagen. Ze beschreven het precies. En toch bleef ik decennialang zonder antwoord rondlopen met de vraag wat er mis was met mij.

Niet omdat ze het verkeerd deden. Maar omdat het systeem geen naam had voor wat ik had. TOS bestond toen officieel nog niet als diagnose. Wat ik had heette “spraakprobleem” en werd behandeld met logopedie in een kamertje, één uur per week.

Camoufleren leerde ik dus vroeg. Heel vroeg. En ik ben er heel goed in geworden.

Dit is een fragment uit mijn boek Mijn leven met TrOtS, dat dit jaar verschijnt. Een boek over opgroeien met TOS zonder het te weten. Over wat dat doet met je zelfbeeld, je werk, je gezin. En over wat er verandert als je het eindelijk weet.

De komende weken deel ik hier meer. Volg me als je dit wilt blijven lezen.

Beste community,

De TOS Tolk is gegroeid. De nieuwe naam is iMento. Waarom? Omdat het nu een hulpje is dat echt naast je staat. Je hoeft niet meer te wachten op hulp van anderen. Je kunt het nu zelf.

Of je nu op je laptop werkt of op je telefoon: iMento helpt je overal.

Wat kan iMento voor jou doen?

• Een hulpje dat van jou leert 🧠 iMento leert hoe jij schrijft. Hij kijkt naar de woorden die je gebruikt en hoe kort of lang je zinnen zijn. Hoe vaker je iMento gebruikt, hoe beter hij jou begrijpt. Geef je aan dat iets niet goed is? Dan onthoudt iMento dat, zodat hij die fout niet nog een keer maakt.

• Schrijven op jouw manier ✍️ Typ je mail of bericht zoals jij dat wilt. In je eigen instellingen geef je aan welke woorden je fijn vindt en welke woorden je juist vreselijk vindt (jouw ‘allergie’). Met één klik maakt iMento er een nette tekst van die precies zegt wat jij bedoelt, maar wel in jouw eigen stijl. Hij helpt je ook direct met lastige lidwoorden (de/het/een).

• De Magic Lens & hele pagina’s 🔍 Is een tekst op een website te lastig? Gebruik de Magic Lens. Je wijst de tekst aan met je cursor en iMento maakt het makkelijk. Wil je een hele site (zoals NOS.nl) in één keer makkelijk maken? Dat kan nu met één druk op de knop.

• Foto van je post 📸 Heb je een brief gekregen die je niet snapt? Maak met je telefoon een foto van de brief in iMento. Je krijgt direct een korte uitleg: wat staat hier en wat moet je doen?

Help je mee?

iMento is klaar om te gebruiken, maar we zijn nog aan het verbeteren. Ik heb dit gebouwd voor onze community en ik wil graag weten wat jij ervan vindt.

Ik zoek mensen die dit willen proberen:

1. Stel je eigen woordenlijst in en kijk of iMento jou goed helpt met schrijven.

2. Gebruik de “één-knop-hulp” op een moeilijke website zoals NOS.nl.

3. Geef direct feedback: In de app zelf kun je laten weten wat je ervan vindt. Dat waardeer ik enorm en helpt mij om iMento elke dag slimmer te maken.

Heb je suggesties of loop je ergens tegenaan? Je kunt me ook altijd een mailtje sturen op info@tosenjij.nl.

De iMento-extensie (voor die Magic Lens op elke website) ligt nu bij Google voor de laatste check. Maar... je kunt iMento vandaag al gebruiken op je telefoon en laptop via de web-app!

Wat kost iMento? Ik wil dat iMento voor iedereen bereikbaar blijft. Daarom kun je het 5 keer per dag gratis gebruiken. Heb je meer hulp nodig? Voor €10 per maand heb je onbeperkt een mentor naast je staan. Kies je voor een jaarabonnement van €100, dan krijg je 2 maanden van mij cadeau en help je direct mee om iMento nog beter te maken.

Wil jij iMento als eerste proberen? https://www.imento.nl

Samen maken we alles begrijpelijk.

iMento – Intelligentie in elke zin

.

We zijn in zorg en onderwijs vaak bezig met het oplossen van problemen in het nu. De som moet af. Het conflict op het plein moet gesust. De Cito-toets komt eraan.

We reiken oplossingen aan (we geven ze een vis), zodat ze de dag doorkomen. Maar bij de Stichting TOS & Jij gaan we voor duurzame impact. Dat noemen we de Gele Zone: Groei & Zingeving.

Het doel is niet dat een kind en jongeren braaf meedoet, maar dat het snapt waarom het soms vastloopt én wat het daaraan kan doen.

Zoals je hierboven op mijn Praatplaat ziet, is de kern van groei:

“Leer hoe je brein werkt.”

Iemand met TOS heeft geen defect brein, maar een ander bedraad brein. Zolang een kind denkt: “Ik ben dom want ik snap het niet,” zit het vast. Zodra een kind leert: “Mijn taalcentrum werkt trager, dus ik heb bedenktijd nodig,” pakt het de regie.

Van patiënt naar piloot In de Gele Zone leren we ze niet alleen trucjes, we geven ze de handleiding van hun eigen hoofd.

• Niet: “Jij moet beter opletten.”

• Wel: “Jouw brein filtert geluid anders. Ga eens vooraan zitten, helpt dat?”

Als iemand snapt hoe zijn eigen motor werkt, hoef jij niet meer te duwen. Dat is pas echte inclusie.

De les voor vandaag
Leg jij alleen uit wat er moet gebeuren? Of leg je ook uit hoe hun hoofd werkt? Het eerste helpt ze de dag door. Het tweede helpt ze hun leven door.

Ken je dat? Je geeft een instructie of vertelt een verhaal, en vijf minuten later is het weg. Niet uit onwil. Maar omdat gesproken taal voor iemand met TOS vaak heel vluchtig is. Woorden zijn als heliumballonnen: als je ze niet vastbindt, drijven ze weg.

In de Oranje Zone (Invloed) van ons framework leren we hoe we die vertaalslag maken. We stoppen met meer praten, en beginnen met anders communiceren.

Op mijn Praatplaat zie je een groot anker met de tekst:

“Een ‘woord’ wordt pas echt als het ergens aan vastzit.”

Dit noemen we een Semantisch Anker. Onze hersenen zijn associatie-machines. Iemand zonder TOS slaat een woord op via klank. Iemand mét TOS heeft vaak meer haakjes nodig.

Als je alleen het woord “Herfst” zegt, is dat een abstracte klank. Maar als je “Herfst” zegt terwijl je een kastanje laat voelen, een oranje blad laat zien en de geur van nat bos nabootst... dan gooi je een anker uit.

Je koppelt de klank aan een zintuiglijke ervaring. Dat is geen ‘leuk extraatje’, dat is de enige manier om het woord te borgen in het langetermijngeheugen.

De les voor vandaag: Gooi dat anker uit Wil je dat iets blijft hangen? Gebruik dan nooit alleen je stem.

• Ondersteun met een gebaar.

• Teken het uit terwijl je praat.

• Laat het zien of voelen.

Maak van je woorden geen ballonnen, maar ankers.

Het is een klassiek conflict aan de keukentafel of in de klas. Je stelt een vraag. Het kind zegt niks en kijkt weg.

Je eerste impuls is vaak: “Kijk me eens aan als ik tegen je praat.” Maar zoals je in de Blauwe Zone hierboven ziet, draait onze methodiek om ‘eerst begrijpen’.

De bedrading werkt anders Bij TOS komt informatie vaak vertraagd binnen. Het brein draait overuren om jouw woorden te kraken. Als een kind je aankijkt, moet het óók nog jouw gezichtsuitdrukking verwerken. Dat is te veel ruis. Het kind kijkt weg om de ogen even ‘uit’ te zetten.

Zoals je hierboven door het vergrootglas ziet, is dit een kernpunt in mijn praktische toolkit:

“Een kind dat even wegkijkt, is vaak juist áán het denken.”

De Buddy-aanpak: De ‘Pauzeknop’ Durf die stilte te laten vallen.

1. Stel je vraag.

2. Druk op je interne pauzeknop (tel tot 10).

3. Vul de stilte niet in.

Stilte voelt voor ons ongemakkelijk, maar voor iemand met TOS is het de adempauze waarin het kwartje valt.

Vandaag deel ik een passage over iets dat dagelijks honderden keren gebeurt op scholen. Het moment tussen ‘weten’ en ‘zeggen’. Voor de buitenwereld lijkt het een stil kind. Van binnen is het oorlog.

“Mijn dochter zit in een klas met dertig kinderen. De juf geeft topografie en vraagt hoe de hoofdstad van Duitsland heet. Haar hoofd weet het antwoord en terwijl ze wel graag het antwoord wil geven, ziet ze de andere kinderen ongeduldig hun vinger boven hun hoofden naar het plafond wijzen.

Ze twijfelt. “Zou ik het doen?” “Wat als ik het verkeerd zeg?”

Ondertussen kan ze niet stilzitten. Haar lichaam wordt onrustig, want dat wil graag dat ze het antwoord geeft. Haar benen trappelen en schudden heen en weer en ze wipt van de ene op de andere bil. De stoel kraakt en schuift. Om haar heen ziet ze kinderen die bijna van de stoel springen om het antwoord te geven. Zou zij ook…?

Nee, haar vinger blijft omlaag.

Ze denkt terug aan een eerder moment waarop ze antwoord gaf terwijl iedereen naar haar keek. Ze zei het antwoord, maar ging binnensmonds en met de verkeerde klemtoon. De mond wilde niet meewerken. Het leek wel gebrabbel van een dronkenman. Het was even stil, alsof haar antwoord eerst vertaald moest worden. De klas barstte daarna in lachen uit.

Ze voelde zich vreselijk en ze schaamde zich diep. “Dat wil ik nooit meer meemaken”, denkt ze. “Ik probeer niet op te vallen. Straks krijg ik toch de beurt. Ik hou me onzichtbaar.” Terwijl de juf haar aankijkt, draait ze haar hoofd snel de andere kant op, hopend dat ze niet wordt gezien.”

De term ‘taalontwikkelingsstoornis’ (TOS) is relatief nieuw; sinds 2014 gebruiken we deze naam. Vroeger, vanaf de jaren negentig, heette het ‘ernstige spraaktaalmoeilijkheden’ (ESM) en daarvoor ‘spraakproblemen’.

Hoe je het beestje ook noemt, de stoornis is er altijd geweest. In elke klas van dertig blijven gemiddeld twee kinderen met een TOS onopgemerkt, waardoor zij niet de juiste ondersteuning krijgen.

Dit fragment laat zien waarom inclusief onderwijs meer vraagt dan alleen een open deur. Het vraagt om ogen die zien wat er niet gezegd wordt. In onze community en met de stichting werken we aan tools om deze kinderen weer zichtbaar te maken.

In het onderwijs en de zorg hebben we vaak een ingebouwde ‘reparatie-reflex’. We zien een achterstand. We zien iets wat afwijkt. En we willen dat rechtzetten. We willen het kind naar het gemiddelde trekken.

De intentie is goed, maar de boodschap die het kind (onbewust) krijgt is funest: “Zoals jij nu bent, is het niet goed genoeg. Dat stukje van jou moet weg.”

De Groene Zone: Het Fundament
Zoals je in het Buddy Framework ziet, is de onderste laag (Groen) de Innerlijke Houding. Een van de pijlers daar is: TOS als kracht.

Dat klinkt mooi, maar hoe doe je dat als je elke dag struikelt over woorden?

Op mijn Praatplaat zie je een correctie-roller (Tipp-ex) met de tekst:

“Laat zien dat TOS niet weg hoeft.”

Veel kinderen (en volwassenen) met TOS proberen hun stoornis te maskeren. Ze doen alsof ze het snappen. Ze houden zich stil. Ze proberen onzichtbaar te zijn. Ze zijn continu bezig zichzelf te ‘Tipp-exen’.

Dat kost bakken met energie en leidt uiteindelijk tot een identiteitscrisis. Want als je TOS wegpoetst, poets je een deel van jezelf weg.

De verschuiving Mijn aanpak in de Groene Zone draait dit om. Acceptatie betekent niet dat je bij de pakken neerzit. Het betekent dat je stopt met vechten tegen wie je bent.

1. Stop met verbergen: TOS is geen vlek die je moet schoonpoetsen. Het is je besturingssysteem.

2. Erken de struggle: Het mag lastig zijn. Dat uitspreken (”Ik vind de woorden even niet”) geeft meer kracht dan het verbergen.

3. Ruimte voor trots: Pas als je stopt met verbergen, ontstaat er ruimte voor identiteit.

De les voor vandaag
Kijk eens naar je kind, leerling of cliënt. Ben je bezig om de TOS ‘op te lossen’, of ben je bezig om de persoon te versterken? TOS gaat niet weg. En dat hoeft ook niet.

Beste lezer,

Het gaat hard met Stichting TOS & Jij. Sinds de officiële oprichting in december is er een enorme energie vrijgekomen. De eerste cliënten voor de buddy-trajecten zijn gestart, de plannen voor de Academy liggen klaar en de pilot van de ‘TOS-Tolk’ draait.

Ik noem mezelf vaak ‘De Locomotief’. Ik ga graag voorop. Ik ben een bouwer, een pionier. Ik zie kansen waar anderen muren zien en ik ga ‘aan’ op chaos en creatie. Mijn missie is helder: mensen met TOS niet leren aanpassen, maar de wereld begrijpelijker maken. Van onmacht naar eigen kracht.

Maar eerlijk is eerlijk: een locomotief zonder rails loopt vast.

Ik merk dat ik in mijn eentje de impact niet kan maken die deze doelgroep verdient. Ik ben de visionair, de IT-bouwer en de ervaringsdeskundige. Ik ben niet de procesmanager, de subsidie-strateeg of de politicus die geduldig koffie drinkt bij samenwerkingsverbanden.

Als ik nu alleen door blijf denderen, ontspoor ik. Of erger: de stichting blijft hangen in ‘goed bedoeld’ in plaats van ‘structurele verandering’.

Daarom zoek ik mijn zakelijke rechterhand.

Ik blijf als Directeur de koers varen en de producten ontwikkelen. Maar ik zoek versterking voor de executie. Ik zoek een Operationeel Partner / Kwartiermaker die samen met mij de schouders eronder zet om van deze start-up een landelijke speler te maken.

Wie zoek ik? Ik zoek iemand die de taal van het Onderwijs (Cluster 2) en de Zorg spreekt. Misschien ben jij (of ken jij) die oud-schooldirecteur, die IB’er met ambitie, of die zorgmanager die vastloopt in het systeem.

Ik zoek een Bouwmeester die:

• Deuren opent: Je weet hoe scholen beslissen en hoe we pilots kunnen starten.

• Structuur brengt: Je zorgt voor de contracten, de begroting en de organisatie.

• Groot denkt: Je helpt mee om ons unieke buddy-systeem om te zetten in een landelijk keurmerk/certificering.

De Deal (Voor echte ondernemers)

Ik zoek geen werknemer voor een gespreid bedje. Ik zoek een partner. We stappen hier samen in als pioniers. In deze fase investeren we samen tijd (ca. 1 dag per week goodwill) om de groei te realiseren.

Het perspectief: Zodra de organisatie staat en er financiële ruimte is (jouw expertise!), zetten we jouw inzet om naar een betaalde sleutelpositie binnen de stichting.

Mag ik jouw netwerk lenen?

Misschien ben jij dit niet zelf. Maar misschien ken jij wel precies die persoon.

• Diegene die op verjaardagen altijd roept dat “het onderwijs anders moet”.

• Diegene die met pensioen is maar nog bruist van de energie.

• Diegene die een kei is in organiseren en zin heeft in een avontuur.

Zou je deze mail naar hem of haar willen doorsturen?

Als je interesse hebt (of iemand kent), stuur dan gewoon een reply op deze mail. Dan drinken we binnenkort een kop koffie aan de bosrand in Nijeveen (of digitaal).

Laten we samen de rails leggen, zodat de locomotief kan gaan rijden. Voor meer informatie: https://tosenjij.nl/werken-bij/zakelijk-directeur

Bedankt voor het meedenken.

Hartelijke groet,

Albert Neef Directeur Stichting TOS & Jij www.tosenjij.nl

De laatste maanden is het druk in mijn hoofd. Tegenstrijdig, onrustig en bij vlagen ongemotiveerd. Mijn brein – dat van nature altijd aan het analyseren en oplossen is – raakt continu vast in een vicieuze cirkel. Ik schrijf dit nu niet omdat ik de kant-en-klare oplossing heb, maar in de hoop dat het stopt met spoken in mijn hoofd als ik het op papier zet.

De laatste tijd zie ik mezelf vaak als ‘De Locomotief’. Ik wil vooruit, bouwen, trekken. Maar de laatste tijd voelt het alsof ik in de mist rijd. En als ik de rails niet kan zien, durf ik geen gas te geven.

De zoektocht naar verbinding (2019-2023)

Mijn reis als ondernemer begon in 2019 met de klassieke ZZP-start. In het begin voelde dat als ultieme vrijheid, maar die euforie was van korte duur. Al rond 2021 was ik het model van ‘uurtje-factuurtje’ spuugzat. Het voelde leeg. Ik wilde geen passant zijn die een kunstje komt doen, een factuur stuurt en weer vertrekt. Ik wilde bouwen, erbij horen, impact maken.

In een poging die verbinding te vinden, stapte ik in 2020 in een maatschap met negen andere ondernemers. Dat voelde even goed: samen bouwen, een collectieve visie. Het liep zelfs zo goed dat we er een BV van maakten. Maar na een paar jaar merkte ik dat ik toch mijn eigen koers moest varen.

Ik ging solo verder met mijn eigen BV en een glasheldere missie: afrekenen met de afstandelijkheid. Ik wilde me richten op non-profit organisaties. Niet als de zoveelste externe inhuur, maar als betrokken partner, alsof ik bij ze in dienst was. Maar hoe hard ik ook werkte in de ICT, die échte zielverbinding waar ik naar zocht, bleef vaak uit.

De wissel: Een onverwachte handleiding

In diezelfde periode kwam er privé een ontdekking bij die alles op zijn kop zette: TOS (Taalontwikkelingsstoornis). Ik wist van de diagnose bij mijn kinderen en bij mezelf, maar zakelijk parkeerde ik dat nog even.

Toch bleef er iets knagen. In 2023 voelde ik: “Er is meer aan de hand dan alleen TOS.” Ik kon niet stilzitten, mijn hoofd stond nooit uit. Ik dacht eerst aan ADHD, maar de wachtlijsten waren eindeloos lang. Ik kon daar niet op wachten en ging zelf op zoek naar antwoorden.

Bij toeval stuitte ik op YouTube op een podcast tussen twee specialisten over beelddenken en HB (hoogbegaafdheid). Ik klikte erop, niet direct voor mezelf, maar voor mijn dochter Flore, die een hoog IQ heeft. Ik dacht: “Misschien kan ik haar zo beter leren begrijpen en aanvoelen.” Maar terwijl ik luisterde naar hoe de specialist het stigma rondom HB ontkrachtte, gebeurde er iets wat ik totaal niet zag aankomen. Ik herkende haar, maar ook mezelf!?

Ik heb me mijn hele leven ‘dom’ gevoeld omdat ik de laagste opleidingen deed en me altijd moest bewijzen. Ik kon dit moeilijk beseffen (wat ik overigens nog een beetje onbewust doe) maar blijkbaar heb ik een echt totaal ander besturingssysteem. Na vele onderzoeken en boeken lezen over HB, heb ik een afspraak gemaakt bij diezelfde specialist. Na een dagdeel bij haar bleek de conclusie duidelijk: ik bezit de kenmerken van HB. Het IQ-cijfer deed er niet toe, het ging om de manier van denken en verbinden.

Om het plaatje compleet te maken, besloot ik in mei 2024 dieper te graven. Via een Facebookgroep kwam ik in contact met een expert in Drachten voor een kerntalentenanalyse. Het proces was fascinerend. Vooraf moest ik uitgebreide vragen beantwoorden over mijn kindertijd: Waar speelde ik mee? Waar ging ik in op? Want je kerntalenten, zo leerde ik, liggen vast in je jonge jaren. Tijdens de sessie in Drachten gingen we hier een dagdeel mee aan de slag. Met een stapel kaarten pelden we talent voor talent af. Het was intensief, maar ook leuk om te doen. De uitkomst in de rapportage was deels een verrassing, maar vooral een enorme bevestiging.

Nu staat het zwart op wit waar mijn energie stroomt en waar het weglekt. Ik weet nu: ik loop leeg op repeterend, uitvoerend werk. Daar zit mijn lek. Mijn energie gaat juist stromen bij complexiteit, strategie en pionieren.

Het succes en de praktijk

Met die wetenschap ben ik gaan bouwen aan iets wat recht uit mijn hart komt. Wat begon als ‘TOS Buddy en Mentor’ is in stilte uitgegroeid tot Stichting TOS & Jij. En het werkt. Sinds begin 2025 heb ik al meer dan vijf cliënten mogen begeleiden. Het mooiste is: ze komen terug. Dat zegt alles over de enorme behoefte aan herkenning en ondersteuning. Ik heb inmiddels een eigen kantoor op een rustige plek, dichtbij het bos, zodat ik tussendoor kan wandelen om mijn hoofd te klaren. Ook word ik steeds vaker gevraagd als spreker.

Aan de buitenkant lijkt het plaatje dus perfect.

De harde realiteit

Maar de binnenkant vertelt een ander verhaal. De wereld van zorg en onderwijs waarin ik wil manoeuvreren is hard en streng. De bureaucratie rondom PGB en samenwerkingsverbanden is taai en frustrerend. Daarnaast loop ik tegen mijn eigen grenzen aan. Ik ben een bouwer, geen fulltime hulpverlener. Acht uur lang alleen maar ‘buddy’ zijn, is voor mij fysiek en mentaal niet haalbaar. Ik moet daarnaast kunnen ondernemen, visioneren en bouwen. Dat is waar mijn talent ligt.

De Gouden Handboeien

En dan is er de financiële realiteit. Ik ben kostwinner van een gezin van zes personen. De inflatie is hoog, alles is duurder geworden. Dat is een verantwoordelijkheid die zwaar weegt.

Het voelt als ‘Gouden Handboeien’. Als ZZP’er in de ICT verdien ik goed, maar het werk put me uit omdat ik vaak in de uitvoering zit. Als ik mijn hart volg en me volledig op de Stichting stort, valt dat inkomen weg. Als ik kies voor de veiligheid van loondienst, is de grote vraag: is dat financieel haalbaar met een groot gezin?

Die rekensom maken kost bakken met energie. Blijf ik in de onzekerheid voor het geld, of kies ik voor mentale rust met het risico dat we financieel klem komen te zitten?

Het conflict: De brug ontbreekt

Ik weet wél waar ik naartoe wil. Over 5 jaar zie ik een organisatie voor me waar ik mensen in dienst heb. Mensen die energie krijgen van de uitvoering, zodat ik de energielekken kan delegeren. Dan kan ik me focussen op innovatie, de grote lijnen uitzetten en relaties bouwen.

Maar tussen ‘nu’ en die ‘droom over 5 jaar’ gaapt een gat. Sinds de kerstvakantie voel ik sterk: ik zoek bedding. Ik wil mijn strategische ICT-kracht inzetten bij een werkgever die bij me past. Niet meer leuren, maar ergens thuiskomen. Zodat er rust ontstaat in mijn hoofd en ik niet meer in mijn eentje hoef te vechten.

Het voelt soms als falen om mijn ondernemerschap (deels) los te laten, terwijl mijn verstand schreeuwt dat het een keuze voor duurzaamheid is. De Locomotief wil weer rijden, maar dit keer op een spoor dat stevig genoeg is om niet alleen mijn ambitie, maar ook mijn gezin te dragen.

De prijs van de waarheid

Soms, heel soms, denk ik: Had ik het maar nooit geweten. Was ik maar nooit gaan graven in mijn psyche. Had ik maar nooit ontdekt dat ik de kenmerken van HB en TOS heb. Toen ik het niet wist, dacht ik gewoon dat ik harder moest werken. Nu weet ik precies waarom het schuurt. Nu zie ik de mismatch tussen mijn potentie en mijn realiteit. Door die inzichten zie ik álle opties, álle verbindingen, en dat verlamt me soms. Ik weet het even echt niet meer. Wat wil ik nou echt? Die vraag echoot in een lege ruimte.

Ik weet dat ik moet kiezen om weer vooruit te kunnen. De Locomotief wil rijden. Nu moet ik er alleen nog op durven vertrouwen dat er ergens rails liggen die mijn gewicht kunnen dragen.

Wat durf ik nog niet hardop te zeggen?